STOP seksistowskiemu hejtowi
Wesprzyj fundację



Czym jest seksistowski hejt
Drukuj
Czym jest seksistowski hejt?

Seksistowska mowa nienawiści

Dwa lata temu w krakowskiej gazetce manifowej ukazał się taki artykuł autorstwa jednej z nas.

Nie zgadzamy się na sytuację w której nawoływanie do nienawiści i przemocy wobec kobiet jest legalne. Żądamy realizacji przez Polskę międzynarodowych zobowiązań i podjęcia przez państwo skutecznych działań przeciwko mowie nienawiści, w tym wymierzonej przeciwko kobietom (seksistowskiej mowie nienawiści).

Widziałyście/widzieliście kiedyś kibicowskie graffiti, które jest mową nienawiści o antysemickim przesłaniu? Retoryczne pytanie. To już stosunkowo dobrze rozpoznany i zauważany temat. A czy możecie sobie przypomnieć mowę nienawiści o przesłaniu seksistowskim, antykobiecym? Z własnego doświadczenia wiem, że ich powszechność sprawia, że często pozostają nieoprotestowane, niezauważone, nienazwane, niezamalowane, niezdjęte. Pozostają także wciąż „legalne".

8 marca 2016 został ogłoszony Dniem Przeciwko Seksistowskiej Mowie Nienawiści przez Radę Europy. To wielki sukces ruchu feministycznego, który od kilkudziesięciu lat walczy i domaga się podjęcia skutecznych działań, których celem jest ograniczenie zasięgu mowy nienawiści motywowanej mizoginią, nienawiścią do kobiet, przekonaniem o podrzędności kobiet. To ważne, że w końcu, także w organizacjach międzynarodowych i wśród osób spoza środowiska związanego bezpośrednio z walką o poszanowanie praw kobiet jako integralnej części powszechnych praw człowieka, rośnie świadomość powagi i skali problemu oraz konieczności przeciwdziałania mu. Niestety w Polsce mowa nienawiści ze względu na płeć wciąż nie jest zakazana, także mimo międzynarodowych zobowiązań.

Mowa nienawiści to różne typy negatywnych wypowiedzi, wymierzonych przeciwko grupom lub jednostkom ze względu na domniemaną lub faktyczną cechę ich tożsamości. Mowa nienawiści karmi się uprzedzeniami i stereotypami. Mową nienawiści są nie tylko wypowiadane słowa. To pojęcie obejmuje wszystkie komunikaty (ustne i pisemne) oraz przedstawienia graficzne - lżące, oskarżające, wyszydzające i poniżające grupy i jednostki z powodów takich jak płeć, tożsamość płciowa, kolor skóry, pochodzenie narodowe i/lub etniczne, religia lub światopogląd (a także wyznanie lub bezwyznaniowość), stan zdrowia (fizycznego i psychicznego) i stopień sprawności, wiek, orientacja psychoseksualna, status społeczny i ekonomiczny i in.
Mową nienawiści jest także publiczne upowszechnianie przekonań, które deprecjonują, oczerniają, dehumanizują grupę osób ze względu na jakieś cechy tożsamościowe. Przypadkami mowy nienawiści są sytuacje, w których dochodzi do publicznego zaprzeczania, trywializowania, usprawiedliwiania lub przebaczenia zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciwko ludzkości albo zbrodni wojennych wobec jakiejś grupy osób. Gwałt wojenny kilka lat temu został w końcu uznany za zbrodnię wojenną. Część działaczek feministycznych zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy wobec dziewczynek i kobiet traktuje przemoc ze względu na płeć, właśnie jako przemoc motywowaną uprzedzeniami (oczywiste? - nie dla wszystkich).

Powyższa definicja nie ma charakteru prawnego, ale jest obecna w ruchach społecznych zajmujących się przeciwdziałaniem mowie nienawiści. Korzystają z niej również rozmaite międzynarodowe i krajowe struktury i organizacje, które starają się walczyć z mową nienawiści i przestępstwami z nienawiści.

Dlaczego mowa nienawiści jest niebezpieczna?
Mowa nienawiści, która nie spotyka się ze zdecydowanym sprzeciwem, reakcjami i karami rozpowszechnia dehumanizujące, nienawistne przekonania i prowadzi do normalizacji i eskalacji przemocy. Dehumanizacja (odczłowieczenie, uprzedmiotowienie) stanowi jeden z fundamentów w tzw. piramidzie nienawiści obrazującej mechanizm przemocy motywowanej uprzedzeniami, na której wierzchołku jest ludobójstwo.
Nie ma możliwości skutecznej walki z przemocą motywowaną uprzedzeniami i przestępstwami z nienawiści bez działań skoncentrowanych na ograniczaniu mowy nienawiści.

Przemoc wobec kobiet i dziewcząt ma charakter epidemii - najniższe statystyki mówią że 25% kobiet doświadczyło przemocy w rodzinie. Te dane to jednak wierzchołek góry lodowej. Z najnowszych badań nad przemocą seksualną przeprowadzonych w Polsce przez Fundację STER wynika, że 87% kobiet doświadcza w ciągu swojego życia przemocy seksualnej, 22% ma doświadczenie zgwałcenia, a 23% deklaruje, że podjęto wobec niej próbę gwałtu.
Będąc zaangażowaną w przeciwdziałanie przemocy ze względu na płeć od kilkudziesięciu lat, śmiem twierdzić, że znikomy procent stanowią kobiety, które nigdy nie spotkały się bezpośrednio z przemocą ze względu na płeć.

W Polsce obowiązują przepisy Kodeksu Karnego, które penalizują nawoływanie do nienawiści, publiczne znieważanie grupy ludności lub naruszanie nietykalności cielesnej na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość. Niestety nie ma wśród tych kategorii - płci, tożsamości płciowej, orientacji psychoseksualnej, niepełnosprawności i innych cech tożsamościowych. Wciąż nie została przyjęta nowelizacja Kodeksu Karnego, w której organizacje pozarządowe postulowały rozszerzenie katalogu przesłanek. Nie oznacza to jednak, że nie ma żadnej możliwości zgłoszenia przestępstw, które można by nazwać mową nienawiści ze względu na płeć, choć odwołując się do przepisów o innym charakterze. Mowa nienawiści może wyczerpywać znamiona przestępstw, o których mowa w innych artykułach, dotyczących groźby karalnej, zniesławienia ,lub znieważenia.
Jednocześnie w polskim porządku prawnym dokumentami wiążącymi są także ratyfikowane umowy międzynarodowe. W art. 40 Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, który zakazuje molestowania seksualnego znajdujemy odniesienie również do mowy nienawiści. Zgodnie z art. 40 „Strony podejmą konieczne działania ustawodawcze lub inne mające na celu zagwarantowanie, że wszelkie formy niepożądanych działań werbalnych, niewerbalnych lub fizycznych o charakterze seksualnym, skutkujące naruszeniem godności danej osoby, w szczególności w atmosferze zastraszania, wrogości, upodlenia, poniżenia lub obrazy, podlegają odpowiedzialności karnej lub innej odpowiedzialności prawnej). W związku z tym Polska jest zobowiązana do wdrożenia przepisów, które będą wprost mówić o odpowiedzialności prawnej i/lub karnej osób, które dopuszczają się molestowania seksualnego, w tym seksistowskiej mowy nienawiści.

Wypowiedzi wielu polityków i polityczek, innych osób publicznych, niezliczone artykuły i inne publikacje powinny stać się przedmiotem zainteresowania odpowiednich instytucji i służb. Mnóstwo przekazów graficznych wykorzystujących wizerunki kobiet - w mediach, reklamie powinno się spotkać ze zdecydowanymi reakcjami instytucji publicznych stojących na straży poszanowania prawa i gwarantowania bezpieczeństwa itd.

Strategie sprzeciwu - wybierz i działaj:

  • Zgłaszaj mowę nienawiści ze względu na płeć i inne przesłanki na policję i do prokuratury. Najle-piej formułować zawiadomienia na piśmie, zrobić zdjęcie, nagranie, które mogą uwiarygadniać Twoje zgłoszenie. Wysyłaj taką informację do wiadomości Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Praw Obywatelskich. Nawet jeśli nie zostaną wszczęte postępowania, to będzie musiało zostać przedstawione uzasadnienie, a w statystykach pojawią się informacje o takich zgłoszeniach co da-je sygnał o występowaniu problemu.
  • Nagłaśniaj problem - korzystaj z wszelkich dostępnych Ci narzędzi
  • Zgłaszaj mowę nienawiści pojawiającą się w internecie np. na forach - administratorom forum, portalu społecznościowego lub strony internetowej wzywając do usunięcia. 
  • Zgłaszaj przypadki seksizmu w mediach Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji, Radzie Etyki Me-diów, a w reklamie do Komisji Etyki Reklamy. 
  • Zgłaszaj Straży Miejskiej konieczność usuwania z murów seksistowskich graffiti i napisów. 
  • Bojkotuj firmy, które odwołują się do seksizmu w promocji swoich usług lub produktów. Używaj profili fejsbukowych firm do wyrażania swoich opinii.
  • Do codziennych rozmów włącz kwestie seksistowskiej mowy nienawiści i możliwych reakcji.
  • Zwracaj uwagę swoich bliskich na seksistowskie, nienawistne przekazy (np. dowcipy).
  • Organizuj akcje plakatowe, ulotkowe, vlepkowe, performatywne.
  • Podejmuj działania edukacyjne. 
  • Świadomie wybieraj media, z których korzystasz i w które się angażujesz (poprzez ich oglądanie, „kupowanie, abonowanie = finansowanie" itd.).
  • Bądź aktywną/ym i krytyczną/ym odbiorczynią/odbiorcą przekazów i obrazów.
  • Podważaj/poddawaj refleksji to co widzisz (zastanawiaj się nad tym czego nie widzisz, co nie jest Ci pokazywane).
  • Dowiaduj się więcej na temat seksistowskiej mowy nienawiści - już w tej chwili istnieje sporo tek-stów i materiałów na ten temat.

Agata Teutsch, fundacja Autonomia


Zapraszamy do korzystania z bezpłatnej wypożyczalni filmów edukacyjnych Autonomii (np. Delikatnie nas zabijają 3. Obrazy kobiet w reklamach) i zasobów czytelni oraz strony kampania16dni.pl.

 

szukaj

Fundacja Autonomia e-mail: fundacja@autonomia.org.pl | Copyright © 2009 Fundacja Autonomia