Zablokuj seksizm - odzyskaj moc!

Zablokuj seksizm – odzyskaj moc! 

Przewodnik po działaniach 

przeciwko seksistowskiej mowie nienawiści

 

Po ponad roku od powołania przez Autonomię i Ośrodek Badań nad Mediami Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, grupy roboczej „STOP seksistowskiej mowie nienawiści” przekazujemy Wam materiał, którego celem jest przekazanie wiedzy i narzędzi, które pomagają ograniczyć seksizm i przemoc ze względu na płeć. W przewodniku znajdziecie odpowiedź na pytania o to czym jest seksistowska mowa nienawiści, dlaczego jest tak ważne żeby na nią reagować i starać się ją powstrzymywać oraz jak to robić. Korzystajcie i upowszechniajcie! 

Publikację można pobrać i korzystać z niej na zasadach niekomecyjnych. Mamy też egzemplarze papierowe. 

Formularz zamówienia wersji papierowej.


Ze wstępu:

Informacje o projekcie 

Opracowanie Zablokuj seksizm - odzyskaj moc powstało w ramach projektu „STOP seksistowskiej mowie nienawiści", realizowanego przez fundację Autonomia oraz Ośrodek Badań nad Mediami Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Celem projektu było ograniczenie seksizmu i przemocy ze względu na płeć poprzez podniesienie świadomości dotyczącej form, rodzajów i skali seksistowskiej mowy nienawiści (SMN) w przestrzeni publicznej (w tym w Internecie) oraz wypracowanie strategii reagowania na nią, zarówno w perspektywie indywidualnej, jak i systemowej - poprzez zmiany prawne, edukację i lepszą ochronę instytucjonalną.   

Projekt został zainicjowany 8 marca 2016 r., w dniu, który został ogłoszony przez Radę Europy Dniem Przeciwko Seksistowskiej Mowie Nienawiści. Był to wielki sukces ruchu feministycznego, który od kilkudziesięciu lat walczy i domaga się podjęcia skutecznych działań, ograniczających zasięg mowy nienawiści motywowanej mizoginią, nienawiścią do kobiet, przekonaniem o ich podrzędności. Dlatego w marcu 2016 r. w krakowskiej „Gazetce Manifowej" ukazał się artykuł Agaty Teutsch na temat SMN, a z inicjatywy Magdaleny Stoch zawiązała się grupa robocza, która przez kilka kolejnych miesięcy pracowała nad przewodnikiem. W pracach wzięło udział jedenaście osób: Maria Bratkowska, Natalia Harasimowicz, Weronika Janica, Dorota Kocurek, Marta Kubisiak, Agnieszka Legut, Arkadiusz Marczyk, Magdalena Stoch, Anna Szreniawa, Agata Teutsch i Justyna Warczakowska.    

Dlaczego zajmujemy się seksistowską mową nienawiści?
  

Zajmujemy się seksistowską mową nienawiści i seksizmem, ponieważ są to najbardziej rozpowszechnione i trywializowane formy przemocy wobec kobiet i dziewczynek. Bagatelizowanie zjawiska skutkuje eskalacją przemocy fizycznej i seksualnej. Podobnie jak w przypadku innych form mowy nienawiści, jedną najważniejszych funkcji SMN jest zastraszanie i uciszanie.     

Banalnie brzmi stwierdzenie, że przemoc ze względu na płeć (w tym SMN) jest emanacją relacji władzy w społeczeństwach patriarchalnych, opartych na nierówności płci i nierówność tę podtrzymujących oraz rozwijających się dzięki eksploatacji i przemocy wobec kobiet i dziewczynek. Ale banał ten trzeba powtarzać, by, z jednej strony, nie zapominać o tym, gdzie tkwi źródło przemocy, a z drugiej - skuteczniej jej przeciwdziałać. Napiszmy więc raz jeszcze: nie chodzi tu o seks lub pożądanie, tylko o władzę.    

Wydając poradnik dotyczący reagowania na SMN, nie tracimy z pola widzenia systemowego charakteru przemocy wobec kobiet i dziewczynek czy szerzej: przemocy ze względu na płeć. Staramy się jedynie wzmocnić działania, które każda i każdy z nas może podejmować - indywidualnie i w grupach. Staramy się rozszerzać przestrzeń niezgody i reakcji na przemoc motywowaną uprzedzeniami.    

Zachęcanie do reagowania nie oznacza, że zdejmujemy odpowiedzialność za przeciwdziałanie przemocy ze względu na płeć z państwa - jego instytucji, prawa, funkcjonariuszy/ek. Jednakże państwo i jego instytucje, w obecnym kształcie, służą utrzymaniu patriarchalnego porządku. Polska nie podejmuje skutecznych działań przeciwko przestępstwom z nienawiści i mowie nienawiści, w tym wymierzonej przeciwko kobietom (seksistowskiej mowie nienawiści) i nie realizuje w tym zakresie międzynarodowych zobowiązań. Potwierdzają to publiczne programy edukacyjne, które pomijają problem przemocy rówieśniczej motywowanej uprzedzeniami ze względu na płeć[1][2]. Świadczą o tym również badania dotyczące opinii funkcjonariuszy organów ścigania i systemu sprawiedliwości na temat ról płciowych i przemocy wobec kobiet[3], a także opieszałość policji w reagowaniu na zgłoszenia przemocy i wtórna wiktymizacja ofiar. Alarmująco wyglądają statystyki dotyczące umorzeń spraw dotyczących przemocy seksualnej i przemocy w rodzinie oraz wyroki sądowe w tych sprawach[4].     

Seksistowska mowa nienawiści jest tak powszechna, że aż niewidoczna. Jako jedna z form przemocy ze względu na płeć mieści się w patriarchalnej normie i pełni bardzo określone funkcje: służy utrzymywaniu podporządkowania kobiet i dziewczynek, blokuje emancypację i wyzwolenie. Działaczki feministyczne zajmujące się przeciwdziałaniem przemocy wobec kobiet od lat zwracają uwagę na to, że SMN ma poważne konsekwencje dla kształtu naszych relacji społecznych. W Wielkiej Brytanii, w mieście Nottinghamshire, wprowadzono przepisy, które wprost mówią, że słowne zaczepki, komentarze, pogwizdywanie, nachalne słowne zachowania mają być traktowane jako przestępstwa z nienawiści ze względu na płeć.   

Seksistowska mowa nienawiści jest elementem kultury gwałtu. Jest ona na początku tego, co nazywane jest kontinuum przemocy ze względu na płeć.    

Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy skala SMN rośnie, czy też SMN jest obecnie częściej dostrzegana. Na pewno - w związku z rozwojem nowych mediów - coraz częściej spotykamy ją w przestrzeni publicznej. Niektóre ekspertki i niektórzy eksperci postrzegają rosnącą przemoc ze względu na płeć jako reakcję patriarchatu na emancypację kobiet, która zagraża staremu porządkowi.     

Kobiety, dziewczyny, nastolatki i nasi sojusznicy coraz częściej zdecydowanie sprzeciwiają się przemocy, mówią i piszą o niej, ujawniają ją, domagają się sprawiedliwości i ukarania sprawców oraz edukacji antyprzemocowwej, uwzględniającej perspektywę płci. Przewodnik powstał, ponieważ nie zgadzamy się na sytuację, w której nawoływanie do nienawiści i przemocy wobec kobiet jest wciąż legalne. Nie chcemy być obojętne i obojętni.    

Dziękujemy Zuzannie Warso z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka za szkolenie dotyczące prawnych narzędzi reagowania na cyberprzemoc, Fundacji Kobiecej eFKa, Fundacji "Dobra Wola" oraz Biuru Inicjatyw Społecznych w Krakowie za udostępnienie miejsc na spotkania grupy, a Fundacji im. Stefana Batorego za dotację instytucjonalną dla fundacji Autonomia.


[1] Programy rządowe Bezpieczna + oraz Bezpieczna i przyjazna szkoła (za: https://web.facebook.com/events/2132968993686346/, dostęp 04.12.2018) [2] Programy rządowe "Bezpieczna +" oraz "Bezpieczna i przyjazna szkoła" (za: https://web.facebook.com/events/2132968993686346/, dostęp 04.12.2018)[3] Badania prowadzone przede wszystkim przez Centrum Praw Kobiet w latach 2000, 2003-2004, 2005-2008, 2012-2013, 2015-2016, opublikowane w wielu raportach, w tym w najnowszym Temida pod lupą - stereotypy w sądzie w sprawach dotyczących przemocy wobec kobiet (za: https://cpk.org.pl/co-robimy/prowadzimy-badania/ oraz http://monitoring.cpk.org.pl/wp-content/uploads/2016/02/Temida-pod-lup%C4%85-raport-z-monitoringu-s%C4%85dow.pdf dostęp: 04.12.2018) [4] Jak wyżej, a także m.in. „Art. 207 k.k. - znęcanie się nad osobą najbliższą - monitoring śląskich sądów", Fundacja Pozytywnych Zmian, za: http://pozytywnezmiany.org/assets/multimedia/dokumenty/raport_art207kk.pdf, dostęp 04.12.2018) [oraz] Pietryka Artur, Odmowy wszczęcia i umorzenia postępowań w sprawach o zgwałcenia popełnione po zniesieniu wnioskowego trybu ścigania, za: https://przemoc.gov.pl/przemoc-seksualna/statystyki-i-badania, dostęp 7.12.2018